Je werkt in België als zelfstandige en gaat werken in een EU-land

Woon je als kunstenaar in België en ga je in een land van de EU werken? Werk je bijvoorbeeld als zelfstandige acteur 2 maanden in Duitsland? Of ga je als zelfstandige technicus die in België woont in Frankrijk een opdracht uitvoeren? Dan heb je geen visum of beroepskaart nodig als je een Belg bent. Waar je belastingen of sociale bijdragen betaalt, hangt af van je situatie. Je bent ook btw-plichtig.

Beroepskaart

Woon je in België en heb je de Belgische nationaliteit, van een ander EU-land of van IJsland, Liechtenstein, Noorwegen of Zwitserland?

Dan heb je geen beroepskaart nodig. Je kan in het buitenland een prestatie leveren als zelfstandige.

Woon je in België, maar heb je niet één van bovenstaande nationaliteiten?

Dan moet je een beroepskaart aanvragen. Je hebt wel geen beroepskaart nodig als:

  • je als kunstenaar prestaties verricht voor je beroep of de begeleider bent en niet langer dan 3 maanden in het buitenland blijft;
  • of als je getrouwd/verwant bent met een EU-burger en je gaat vestigen in het andere EU-land;
    (Er zijn nog meer uitzonderingen, maar die zijn niet relevant als je niet al op voorhand in dat EU-land verblijft.)

Contacteer de ambassade of het consulaat van het land waarnaar je reist voor meer informatie. Je vindt de adressen van de buitenlandse ambassades of consulaten op de website van Buitenlandse Zaken

Voor vragen over beroepskaarten kun je ook terecht bij Citizens Signpost Service. Dat is een juridische onafhankelijke adviesdienst van de EU die gratis advies verleent.

Visum

Woon je in België en heb je de Belgische nationaliteit, van een ander EU-land of van IJsland, Liechtenstein, Noorwegen of Zwitserland?

Dan heb je geen visum nodig. Er bestaat soms wel een registratieverplichting. Op de website van Eures kun je terugvinden welke registratieverplichtingen er in de verschillende EU-landen bestaan. Klik bij ‘Leven & werken’ het land aan waar je naartoe gaat. Kies daarna ‘Levens- en arbeidsomstandigheden’. In de dropdown ‘Verhuizen naar een ander land’ klik je vervolgens op ‘Registratieprocedures en verblijfsvergunningen’.

Woon je in België, maar heb je niet één van bovenstaande nationaliteiten en ga je naar een EU-land dat behoort tot de Schengenzone?

Dan heb je geen visum nodig voor een periode van maximum 3 maanden per semester. Er bestaat wel dezelfde registratieverplichting als voor personen met de nationaliteit van een EU-land of van Ijsland, Liechtenstein, Noorwegen of Zwitserland.

Woon je in België, maar heb je niet één van bovenstaande nationaliteiten en ga je naar een EU-land dat niet behoort tot de Schengenzone?

  • Dan heb je soms wel een visum nodig om naar het buitenland te reizen. Op de website van Buitenlandse Zaken kun je uitzoeken of je al dan niet een visum nodig hebt. Contacteer bij twijfel de ambassade of het consulaat van het land waarnaar je reist om na te gaan of je een visum nodig hebt om er naartoe te gaan. Je vindt de adressen van de buitenlandse ambassades of consulaten op de website van Buitenlandse Zaken.
  • Je moet je ook registreren in het buitenland.

Voor vragen over visa of registratieverplichtingen kun je ook terecht bij Citizens Signpost Service. Dat is een juridische onafhankelijke adviesdienst van de EU die gratis advies verleent.

Sociale bijdragen

We gaan ervan uit dat je in België woont en werkt als zelfstandige.

Woon je in België en heb je de Belgische nationaliteit of van een ander EU-land?

Opmerking: de regeling die hier wordt besproken, is de regeling van Verordening 883/2004 die van toepassing is sinds 1 mei 2010. Als je op deze datum al werkte onder Verordening 1408/71 én de Verordening 1408/71 wijst een ander nationaal sociaal zekerheidsstelsel aan dan Verordening 883/2004, blijft het nationaal zekerheidsstelsel aangewezen op basis van Verordening 1408/71 van toepassing (zolang de situatie ongewijzigd blijft én maximum voor een periode van 10 jaar), tenzij je vraagt om onderworpen te worden  aan het nationaal sociaal zekerheidsstelsel aangewezen op basis van Verordening 883/2004 (artikel 87, lid 8 Verordening 883/2004) 

In principe betaal je sociale bijdragen in het land waar je werkt (dus in het buitenland), maar er zijn 2 belangrijke uitzonderingen:

  • Als je tijdelijk als zelfstandige gaat werken in het buitenland (detachering):
    Als je in België (het uitzendland) werkt als zelfstandige en tijdelijk gaat werken in een ander EU-land (het ontvangstland), blijft de sociale zekerheidswetgeving van België, je normale werkland (het land waar je gewoonlijk werkt en aldus sociaal verzekerd bent) van toepassing. Dat is enkel het geval onder de volgende voorwaarden:
    • Je werkt niet langer dan 24 maanden in het andere EU-land.
    • Je bent in de periode onmiddellijk voorafgaand aan de detachering onderworpen geweest aan de Belgische sociale zekerheid.
    • Je moet de nodige middelen voor de uitoefening van je activiteit in België (je normale werkland) behouden zodat je je activiteiten gewoon kunt verderzetten als je naar je normale werkland terugkeert (bijvoorbeeld door behoud van je atelier of je btw-nummer).
    • Je opdracht in het buitenland moet duidelijk zijn en van dezelfde aard als je opdrachten in België (je normale werkland). De inhoud en de duur moeten vooraf bepaald zijn en je moet dat kunnen bewijzen aan de hand van een contract (artikel 12, lid 2 Verordening 883/2004).
      Je moet dan aan de Belgische Sociale Zekerheidsdienst voor Zelfstandigen een E101/ A1 aanvragen. Dat document bevestigt dat je wordt gedetacheerd, en dus onderworpen blijft aan de sociale zekerheidswetgeving van België, je normale werkland.
      Voorbeeld: een zelfstandige Belgische acteur die in België woont en werkt, gaat 2 maanden in Duitsland werken als zelfstandige acteur. Als hij zichzelf detacheert en een E101/A1 aanvraagt aan de Belgische Sociale Zekerheidsdienst voor Zelfstandigen, zijn op zijn Duits ereloon Belgische sociale bijdragen verschuldigd. Is er geen sprake van detachering? Dan zijn Duitse sociale bijdragen op zijn Belgische ereloon verschuldigd, tenzij er sprake is van tegelijkertijd werken in verschillende lidstaten.
  • Als je tegelijkertijd in meer dan één lidstaat als zelfstandige (en eventueel ook als werknemer) werkt:
    Het is niet altijd even duidelijk of er sprake is van ‘tegelijk werken’ in het geval van een kunstenaar. Werk je in de loop van het jaar geregeld in verschillende lidstaten? Dan kan je ervan uitgaan dat je wordt beschouwd als een zelfstandige die tegelijkertijd in twee of meer lidstaten werkt.
    • Je werkt in het buitenland ook als zelfstandige (artikel 13, lid 2 Verordening 883/2004):
      • Als je meestal in meer dan één lidstaat als zelfstandige werkt, blijf je onderworpen aan de sociale zekerheidswetgeving van het land waar je woont, als je een substantieel gedeelte van je werkzaamheden in je woonland verricht. Ook bij die uitzondering wordt een E101/A1 bij de sociale zekerheidsdienst van je woonland (België dus) aangevraagd.
        Voorbeeld: een Belgische zelfstandige acteur woont in België en werkt op regelmatige basis voor een Belgisch theatergezelschap in België, Frankrijk en Nederland. Op zijn ereloon (ook zijn Frans en Nederlands ereloon) zijn Belgische sociale bijdragen verschuldigd, als hij ook een substantieel gedeelte van je werkzaamheden in België verricht.
      • Als je doorgaans in meer dan één lidstaat als zelfstandige werkt, maar niet of niet op substantiële wijze in je woonland, is de sociale zekerheidswetgeving van toepassing van het land waar je jouw hoofdwerkzaamheden verricht (het centrum van je belangen van je werkzaamheden). Dat is de vaste en blijvende plaats van waaruit je je werkzaamheden uitoefent. 
         
    • Je werkt in België als zelfstandige en in een andere lidstaat als werknemer (artikel 13, lid 3 Verordening 883/2004):
      Bij gelijktijdig werken in verschillende lidstaten als werknemer én als zelfstandige, is het sociaal zekerheidsstelsel van toepassing van het land waar je werkt als werknemer in loondienst. Dus als je in België werkt als zelfstandige en je activiteit in het buitenland wordt gekwalificeerd als werknemer, zul je voor al je inkomsten worden onderworpen aan de sociale zekerheidswetgeving van die andere EU-lidstaat.
      Voorbeeld: een Belgische acteur woont in België en werkt op regelmatige basis voor verschillende theatergezelschappen als zelfstandige in België en in Frankrijk als werknemer. Op zijn Belgisch en Frans loon zijn Franse sociale bijdragen verschuldigd.
      Let op! Als het niet gaat om gelijktijdig werken, maar om een detachering is uiteraard bovenstaande regeling niet van toepassing. Als je in België, je normale werkland werkt als zelfstandige en tijdelijk in het buitenland werkt als gedetacheerde zelfstandige en dus een E101/A1 hebt (geval van detachering), zul je in België, het land van waaruit je gedetacheerd wordt sociale bijdragen als zelfstandige betalen (zie arrest Banks: H.v.J. 30 maart 2000, Banks, nr. C-178/97, Jur. H.v.J. 2000, I, 2005).
       
  • Leidt de toepassing van de Europese aanwijsregels tot onwerkbare situaties? Dan kan je altijd de sociale zekerheidsinstellingen van de betrokken lidstaten vragen om een afwijkend akkoord te sluiten. Je krijgt dan een E101/A1 van de sociale zekerheidsinstelling van het land waaraan je bent onderworpen (artikel 16, lid 1 Verordening 883/2004).

Woon je in België, maar heb je niet de Belgische nationaliteit of van een ander EU-land?

De hierboven besproken regeling van verordening 883/2004 geldt ook als je de nationaliteit hebt van Noorwegen, Ijsland, Liechtenstein of Zwitserland (EVA-landen). Dit is evenzeer het geval wanneer je als niet-EU/niet-EVA burger op legale wijze in België verblijft. 

De onderstaande regeling van verordening 1408/71 is enkel nog van toepassing wanneer je gaat werken in het Verenigd Koninkrijk als niet-EU/niet-EVA burger.

Wanneer je als niet-EU/niet-EVA burger gaat werken in Denemarken, gelden geen van beide verordeningen. De Deense wetgeving of bilaterale verdragen zijn van toepassing.

In principe betaal je sociale bijdragen in het land waar je werkt (dus in het buitenland), maar er zijn 2 belangrijke uitzonderingen:

  • Als je tijdelijk als zelfstandige gaat werken in het buitenland (detachering):
    Als je in België (het uitzendland) werkt als zelfstandige en tijdelijk gaat werken in een ander EU-land (het ontvangstland), blijft de sociale zekerheidswetgeving van België, je normale werkland (het land waar je gewoonlijk werkt en aldus sociaal verzekerd bent) van toepassing. Dat is enkel het geval onder de volgende voorwaarden:
    • Je werkt niet langer dan 12 maanden in het andere EU-land (eventueel te verlengen met nog eens 12 maanden, als je de toelating krijgt van het werkland via een E102).
    • Je bent in de periode onmiddellijk voorafgaand aan de detachering onderworpen geweest aan de Belgische sociale zekerheid.
    • Je moet de nodige middelen voor de uitoefening van je activiteit in België, je normale werkland behouden zodat je je activiteiten gewoon kunt verder zetten als je naar je normale werkland terugkeert (bijvoorbeeld door behoud van je atelier of je btw-nummer).
    • Je opdracht in het andere EU-land moet duidelijk zijn. De inhoud en de duur moeten vooraf bepaald zijn en je moet dat kunnen bewijzen aan de hand van een contract (artikel 14bis, lid 1 Verordening 1408/71).
      Je moet dan aan de Belgische Sociale Zekerheidsdienst voor Zelfstandigen een E101 aanvragen. Dat document bevestigt dat je wordt gedetacheerd, en dus onderworpen blijft aan de sociale zekerheidswetgeving van België, je normale werkland.
      Voorbeeld:een zelfstandige acteur met Tunesische nationaliteit die in België woont en werkt, gaat 2 maanden in het Verenigd Koninkrijk werken als zelfstandige acteur. Als hij zichzelf detacheert en een E101 aanvraagt aan de Belgische Sociale Zekerheidsdienst voor Zelfstandigen, zijn op zijn Brits ereloon Belgische sociale bijdragen verschuldigd. Is er geen sprake van detachering? Dan zijn Britse sociale bijdragen op zijn Brits ereloon verschuldigd, tenzij er sprake is van tegelijkertijd werken in verschillende lidstaten.
  • Als je tegelijkertijd in meer dan één lidstaat als zelfstandige (en eventueel ook als werknemer) werkt:
    Het is niet altijd even duidelijk of er sprake is van ‘tegelijk werken’ in het geval van een kunstenaar. Werk je in de loop van het jaar geregeld in verschillende lidstaten? Dan kun je ervan uitgaan dat je wordt beschouwd als een zelfstandige die in twee of meer lidstaten werkzaamheden werkt.
    • Je werkt in het buitenland ook als zelfstandige (artikel 14bis, lid 2 Verordening 1408/71):
      • Als je meestal in meer dan één lidstaat als zelfstandige werkt, blijf je onderworpen aan de sociale zekerheidswetgeving van het land waar je woont. Voorwaarde is wel dat je ook werkt in je woonland, zelfs al is dat maar heel weinig. Ook bij die uitzondering wordt een E101 bij de sociale zekerheidsdienst van je woonland aangevraagd.
        Voorbeeld: een zelfstandige acteur met Marokkaanse nationaliteit die in België woont, werkt op regelmatige basis voor een Belgisch theatergezelschap in België en het Verenigd Koninkrijk. Op zijn ereloon zijn Belgische sociale bijdragen verschuldigd.
      • Als je doorgaans in meer dan één lidstaat als zelfstandige werkt, maar niet in je woonland, is de sociale zekerheidswetgeving van toepassing van het land waar je jouw hoofdwerkzaamheden verricht. Dat is de vaste en blijvende plaats van waaruit je je werkzaamheden uitoefent. 
         
    • Je werkt in België als zelfstandige en in andere lidstaat als werknemer (artikel 14quater, a en 14quater, b + bijlage VII Verordening 1408/71):
      Bij gelijktijdig werken in verschillende lidstaten als werknemer én als zelfstandige, is in principe het sociale zekerheidsstelsel van toepassing waar je werkt als werknemer in loondienst. Dus als je in België werkt als zelfstandige en je activiteit in het buitenland wordt gekwalificeerd als werknemer, zul je voor al je inkomsten worden onderworpen aan de sociale zekerheidswetgeving van dat andere EU-land.
      Door de speciale regeling in bijlage VII van Verordening 1408/71 zijn echter soms verschillende sociale zekerheidsstelsels van toepassing. Dan kunnen zowel het land waar je werkt als zelfstandige voor je inkomsten in dat land, als het land waar je werkt als werknemer voor de inkomsten in dat land sociale bijdragen innen. Dat is het geval voor zelfstandige activiteiten in België (maar ook: Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Estland, Finland, Griekenland, Italië, Malta, Portugal, Roemenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië en Zweden) enerzijds, en voor werknemersactiviteiten in een andere lidstaat anderzijds.
      Voorbeeld: een acteur met Chinese nationaliteit woont in België en werkt op regelmatige basis voor verschillende theatergezelschappen als werknemer in het Verenigd Koninkrijk en als zelfstandige in België. Op zijn Brits loon zijn Britse sociale bijdragen verschuldigd en op zijn Belgische inkomsten Belgische sociale bijdragen. 
      Let op! Als het niet gaat om gelijktijdig werken, maar om een detachering is uiteraard bovenstaande regeling niet van toepassing. Als je in je België werkt als zelfstandige en tijdelijk in een andere EU-lidstaat werkt en dus een E 101 hebt, zul je in België, het land van waaruit je gedetacheerd wordt sociale bijdragen als zelfstandige betalen (zie arrest Banks: H.v.J. 30 maart 2000, Banks, nr. C-178/97, Jur. H.v.J. 2000, I, 2005).
       
  • Leidt de toepassing van de Europese aanwijsregels tot onwerkbare situaties? Dan kan je altijd de sociale zekerheidsinstellingen van de betrokken lidstaten vragen om een afwijkend akkoord te sluiten. Je krijgt dan een E101 van de sociale zekerheidsinstelling van het land waaraan je bent onderworpen (artikel 17 Verordening 1408/71).

Je vindt meer info over sociale zekerheid in andere landen op de website van Centre des Liaisons Europeennes et Internationales de Sécurite Sociale (Cleiss). Dat is een uniek loket in Frankrijk voor internationale sociale zekerheid in Frankrijk.

Inkomstenbelastingen

We gaan ervan uit dat je in België woont en onderworpen bent aan de Belgische belastingen. Je nationaliteit is niet belangrijk.

Welk land mag belastingen heffen?

  • Dubbelbelastingverdragen leggen vast welk land belastingen mag heffen als je ergens anders woont dan waar je inkomsten verwerft. Zowel België als het land waar je de inkomsten verwerft, willen op die inkomsten belastingen heffen. Om dat tegen te gaan, bestaan er dubbelbelastingverdragen tussen landen. In een dubbelbelastingverdrag leggen 2 landen vast op welke inkomsten zij belasting mogen heffen en op welke niet. België heeft die verdragen met alle landen van de EU. Je vindt de teksten van die verdragen op de website van het Ministerie van Financiën.
     
  • In principe betaal je belastingen waar je woont (in België dus), maar er zijn 2 uitzonderingen voor zelfstandigen:
    • Heb je als zelfstandige inkomsten verdiend in het buitenland en heb je er een kantoor, werkplaats, atelier of andere soort vaste ruimte? Dan worden de winsten die je daar als zelfstandige of als onderneming door die vaste ruimte hebt verdiend, belast in dat land (artikel 7 OESO-Modelverdrag).
      Voorbeelden:
      • Een zelfstandige technicus werkt in Duitsland zonder een vaste onderneming. Het dubbelbelastingverdrag bepaalt dat België bevoegd is om belastingen te heffen. Als de nationale wetgeving van Duitsland in strijd is met het dubbelbelastingverdrag, en toch een bronheffing inhoudt op die zelfstandige inkomsten, dan moet de technicus een vrijstelling vragen met het Freistellungsbescheid aan het Bundeszentralamt für Steuern. Hij moet belastingen betalen in België.
      • Een zelfstandige technicus werkt in Duitsland met een vaste onderneming in België en Duitsland. Het dubbelbelastingverdrag bepaalt dat België bevoegd is om belastingen te heffen op de Belgische inkomsten en Duitsland bevoegd is om belastingen te heffen op de Duitse inkomsten. In Duitsland wordt een bronheffing ingehouden op de Duitse zelfstandige inkomsten. Ditmaal moet de Belgische technicus geen vrijstelling vragen, want Duitsland is ook bevoegd om belastingen te heffen. België zal geen belastingen mogen heffen op de Duitse inkomsten. België zal wel rekening houden met die inkomsten om het Belgische belastingtarief te bepalen.
        Bekijk de voorbeelden van hoe de belastingen berekend worden als België niet bevoegd is
        .
    • Heb je als podiumkunstenaar inkomsten in het buitenland verdiend? Dan worden die inkomsten in het land van optreden belast. Die regel is in bijna alle dubbelbelastingverdragen opgenomen (artikel 17 OESO-Modelverdrag).
      Bekijk de tabel met het overzicht per land voor podiumkunstenaars
      .
       

Btw

Je moet eerst bepalen of het Belgische of het buitenlandse btw-stelsel van toepassing is. Dit hangt af van de plaats van de levering of de dienst:

Bij een levering gaat het bijvoorbeeld om het verkopen van schilderijen of cd’s via internet:

Leveringen van goederen vinden plaats in het land waar het goed ter beschikking van de verkrijger of de overnemer wordt gesteld of in het land waar de verkrijger (artikel 15 § 2 WBTW of artikel 31 BTW-Richtlijn). En dus is in principe daar ook de btw verschuldigd. Omdat er zoveel uitzonderingen op die algemene regel zijn, moet je eerst nagaan of je niet onder één van de afwijkingen valt. Ontdek meer over de afwijkingen op de btw-regel bij levering van goederen in een EU-land.

Bij een dienst gaat het vaak om muziekoptredens, theatervoorstellingen, overdracht van auteursrechten, schrijven van een artikel, geven van een workshop, restaureren van kunstwerken:

Sinds 1 januari 2010 wordt een onderscheid gemaakt tussen diensten die je levert voor een btw-plichtige OF een niet btw-plichtige. Je moet dus eerst weten of je ontvanger een btw-plichtige is en als btw-plichtige handelt om te weten waar je btw bent verschuldigd.

  • Lever je een dienst aan een btw-plichtige? Dan is volgens de algemene regel btw verschuldigd in het land waar de ontvanger is gevestigd (artikel 21 § 2 WBTW of artikel 44 BTW-Richtlijn). In principe is dat de plaats waar je ontvanger zijn maatschappelijke zetel is gevestigd of zijn woonplaats.
  • Lever je een dienst aan een niet-btw-plichtige? Dan is volgens de algemene regel btw verschuldigd in het land waar de dienstverrichter is gevestigd en van waaruit hij de dienst verricht (artikel 21bis § 1 WBTW of artikel 45 BTW-Richtlijn). In principe is dat dus de plaats waar je maatschappelijke zetel is gevestigd of jouw woonplaats.

Omdat er zoveel afwijkingen op die algemene regel zijn, moet je eerst nagaan of je niet onder één van de afwijkingen valt. Ontdek meer over de btw op diensten die je levert in een EU-land.

Als je werkt met een tussenpersoon, zoals een boekingskantoor, raadpleeg dan ook de afwijkingen


Om het je (iets) gemakkelijker te maken, kan je gebruik maken van de schema's

x

Cookies

Deze website gebruikt zowel functionele als niet-functionele cookies. Voor het plaatsen en uitlezen van niet-functionele cookies hebben wij uw voorafgaande toestemming nodig; voor functionele cookies niet. U kunt het gebruik van cookies later nog wijzigen en uw voorkeuren aanpassen.
Meer info in ons Cookiebeleid.
Akkoord