Het is een veelgestelde vraag: kan een persoon tegelijkertijd werknemer van een VZW zijn en bestuurder van een VZW zijn? Deze vraag dient vanuit verschillende invalshoeken beantwoord: de invalshoek van het verenigingsrecht, het arbeidsrecht, de sociale zekerheid, en vanuit het standpunt van het statuut van de kunstenaar en de werkloosheidsreglementering.
Verenigingsrecht
De VZW wetgeving zelf sluit niet uit dat een werknemer van een vzw tevens een bestuurder is.
De VZW wetgeving legt enkel een aantal voorwaarden vast omtrent de wijze van benoeming, ambtsbeëindiging en afzetting van bestuurders, evenals de omvang van de bevoegdheden, de wijze waarop de bestuurders de bevoegdheden uitoefenen (alleen, gezamenlijk of als college), de duur van het bestuursmandaat en het minimumaantal. Wij verwijzen hiervoor naar randnummer 4.1.4 van de FAQs.
Arbeidsrecht
Een werknemer is onderworpen aan het arbeidsrecht. Het arbeidsrecht bepaalt onder meer dat een werknemer enkel aansprakelijk is voor zware fout.
Indien dezelfde persoon werknemer en bestuurder van een VZW is, zal die persoon eventueel ook op basis van zijn bestuurdersmandaat aangesproken kunnen worden zonder dat hij zich kan beroepen op de verminderde aansprakelijkheid onder het arbeidsrecht.
Sociale zekerheidsrecht
De reglementering op de sociale zekerheid voor werknemers heeft een bijzondere bepaling. De personen die in de hoedanigheid van lasthebbers hun voornaamste bezigheid wijden aan het dagelijks beheer of aan de dagelijkse leiding van verenigingen die geen industriële of handelsverrichtingen uitvoeren en daarvoor een vergoeding ontvangen die meer is dan kost en inwoning, zijn toch onderworpen aan de sociale zekerheid voor werknemers.
Wat de overige bestuurders van VZW’s betreft, dient men een onderscheid te maken naargelang zij die activiteit als een beroepsbezigheid uitoefenen of niet.
Indien hun activiteit als bestuurder van de VZW beroepsinkomsten kan opleveren zoals in de fiscale wetgeving gedefinieerd, dan worden zij geacht onderworpen te zijn aan het sociaal statuut voor zelfstandigen.
De bestuurders van VZW’s die noch dagelijks bestuurder zijn als voornaamste bezigheid, noch hun activiteit van bestuurder beroepsmatig uitoefenen zijn bijgevolg noch aan de sociale zekerheid voor werknemers noch aan het sociaal statuut voor zelfstandigen onderworpen.
Sociaal statuut van de kunstenaar
Het sociale zekerheidsstelsel kent in principe, tenzij het tegendeel wordt aangetoond door de aanvrager, het stelsel van werknemer toe aan de kunstenaar.
Deze werknemersregeling is echter niet van toepassing indien men artistieke prestaties levert in het kader van de rechtspersoon waarvan men mandataris (bijvoorbeeld bestuurder) is, voor zover deze rechtspersoon zich bezighoudt met de exploitatie of met verrichtingen van winstgevende aard. Deze regeling geldt bijgevolg voor commerciële vennootschappen (zoals de BVBA en de NV). Indien men een oneigenlijke vereniging is, omdat de hoofdactiviteit een commerciële activiteit is, is men in se een commerciële maatschap. In dat geval geldt deze regeling bijgevolg ook.
Aangaande het onderzoek betreffende de zelfstandigheidsverklaring binnen het sociaal statuut van de kunstenaar, is het feit of men al dan niet bestuurder is binnen de vereniging een element dat gebruikt wordt in de afweging om het zelfstandigenstatuut toe te kennen.
Werkloosheid
Indien een persoon werkgever (en bestuurder) is, kan die persoon aanspraak maken op werkloosheidsuitkeringen.
Het feit bestuurder te zijn zonder werknemer te zijn binnen een vereniging kan een weerslag hebben op de werkloosheidsuitkeringen. Voor zover de activiteit als bestuurder van gering belang is en zich beperkt tot het administratieve beheer van de eigen artistieke activiteiten, dan zal men recht kunnen blijven behouden op werkloosheidsuitkeringen. Deze uitkeringen kunnen evenwel verminderd worden indien voor deze geringe prestaties geringe vergoedingen worden betaald. Indien de activiteit als bestuurder een wezenlijk belang vertegenwoordigt, dan heeft men geen recht op werkloosheidsuitkeringen of dreigt men de bestaande uitkering te verliezen.
Vergoedingen aan bestuurders
Indien een bestuurder vergoed wordt, kan dat als werknemer, als zelfstandige, of met terugbetaling van (werkelijke) kosten of binnen het vrijwilligersstatuut.
Dagelijks bestuurder
Vanuit verenigingsrechtelijk standpunt kan een persoon die dagelijks bestuurder is ofwel lid zijn van de Raad van Bestuur ofwel geen lid zijn van de Raad van Bestuur.
Het uitoefenen van het dagelijks bestuur kan binnen of buiten een werknemersstatuut.
Besluit
Bestuurders van vzw’s hebben als juridisch statuut normaal het statuut van zelfstandige
- hun opdracht wordt immers niet uitgeoefend onder het gezag, de leiding en/of toezicht van de vzw of van iemand anders;
- zij zijn enkel post factum, na de feiten, verantwoording verschuldigd aan de algemene vergadering en dit slechts hooguit op enkele momenten per jaar;
- zij zijn, als vergoede bestuurders, binnen de normale regels van het sociaal recht, normaal vanaf hun benoeming onderworpen aan het sociaal zekerheidstatuut van zelfstandigen;
- het feit dat binnen de raad van bestuur eventueel de taken verdeeld zijn, verandert daar in wezen niets aan.
Een en ander kan natuurlijk anders:
- De personen die in de hoedanigheid van lasthebbers hun voornaamste bezigheid wijden aan het dagelijks beheer of aan de dagelijkse leiding van verenigingen die geen industriële of handelsverrichtingen uitvoeren en daarvoor een vergoeding ontvangen die meer is dan kost en inwoning, zijn toch onderworpen aan de sociale zekerheid voor werknemers.
- als de bestuurder zijn mandaat volledig gratis uitoefent, geen vergoeding ontvangt en dit niet onder gezag, leiding en toezicht van de raad van bestuur doet, dan is hij eigenlijk een vrijwilliger;
- als de bestuurder ook, naast zijn mandaat of in het kader van zijn mandaat, artistieke opdrachten uitvoert, vallen deze onder de statuut van de kunstenaar;
-
als de bestuurder ook, naast zijn mandaat of in het kader van zijn mandaat, bijkomende niet-artistieke opdrachten doet onder gezag, leiding en toezicht van de raad van bestuur, met een arbeidsovereenkomst en een concrete gecontroleerde en omschreven opdracht, dan wordt hij voor deze arbeid geacht een werknemer te zijn. Een directiefunctie bijvoorbeeld wordt meestal niet beschouwd als een ‘concrete gecontroleerde en omschreven opdracht’. Daarvoor zijn de bevoegdheden te ruim. Een werknemer kan bovendien in een vzw deel uitmaken van een raad van bestuur van dezelfde vzw als cumulatief twee voorwaarden zijn vervuld:
- de taak van werknemer moet inhoudelijk volledig afgescheiden zijn van het bestuursmandaat;
- er moeten elementen aanwezig zijn die aantonen dat de werknemer in ondergeschikt verband werkt. Vermits het de raad van bestuur is die de bevoegdheden van werkgever uitoefent, kan het bewijs van de band van ondergeschiktheid moeilijk te leveren zijn. In het kader hiervan is het derhalve ook aan te raden om als de werknemer tewerkgesteld in een vzw geen bestuursmandaat op te nemen in dezelfde vereniging. Kan dit niet (bijvoorbeeld omwille van subsidiëring) dan doet men er goed aan om de bestuurder-werknemer niet te laten meestemmen indien de stemming personeelsaangelegenheden betreft.
Tenslotte is het belangrijk om weten dat de RSZ gevoelig is voor het verkeerd gebruik van het werknemerstatuut versus zelfstandig statuut.
En uiteindelijk, los van het sociaalrechtelijke aspect is een cumul tussen werknemerstatuut en bestuurder ook vanuit beleidsorganisatorisch oogpunt niet aan te raden. Als bestuurder kan het immers dat hij beslissingen moet nemen die indruisen tegen zijn statuut als werknemer. Denken we bij wijze van voorbeeld aan een investering. Als bestuurder dient hij negatief te adviseren omdat deze financieel niet haalbaar is. Als de voorzitter erg pro deze investering is, is het wel riskant zich openlijk te verzetten, wil hij zijn job als werknemer behouden.
