Sociale Bureaus voor Kunstenaars (SBK’s)

Als je korte opdrachten voor verschillende opdrachtgevers uitvoert, kun jij of je opdrachtgever een beroep doen op ‘Sociale Bureaus voor Kunstenaars’ (SBK’s). Die uitzendkantoren met ervaring in de artistieke sector treden tegen een vergoeding als werkgever op. 

Wat kan een SBK doen voor je opdrachtgever of voor jou?

• Voor je opdrachtgever: het SBK kan instaan voor de werkgeversverplichtingen. De opdrachtgever stort de uitkoopsom dan aan het SBK. Het SBK wordt juridisch je werkgever en voert de werkgeversverplichtingen uit (Dimona-aangifte, betalen van sociale bijdragen en bedrijfsvoorheffing, sluiten van arbeidsongevallenverzekering enzovoort). Uiteraard komt het SBK niet tussen in de praktische afspraken over de aard van de prestatie, de duur van de opdracht en de hoogte van de vergoeding. 
• Voor jou als kunstenaar: het SBK kan je helpen om de uitkoopsom te bepalen. Vraag aan het SBK hoeveel je moet aanrekenen om een bepaald nettoloon over te houden van een uitkoopsom. Die som is de totale prijs voor de opdrachtgever. Op dat bedrag worden nog sociale bijdragen (zowel van de werkgever als de werknemer), bedrijfsvoorheffing (voorschot voor de belastingen), commissieloon van het SBK enzovoort afgehouden. Van de totale uitkoopsom is je nettoloon ongeveer de helft. 

Opgelet! Ontvang je een kostenvergoeding in het kader van de kleine vergoedingsregeling? Dan werk je niet als werknemer en heeft het weinig zin om een beroep te doen op een SBK. Je bent perfect in staat om die administratie zelf af te handelen.

Wat is een SBK niet?

• Het SBK gaat niet voor jou op zoek naar een job. 
• Je kunt er ook niet terecht om boekingen voor jou te doen.
• Een SBK is geen sociaal secretariaat (zoals SD-Worx, Partena, Acerta) of een derde betaler (zoals het secretariaat voor tijdelijke werkkrachten van Smart). 

Wanneer kan een opdrachtgever een beroep doen op een SBK?

De opdrachtgever kan een SBK inschakelen in de volgende gevallen:

• om een vaste werknemer te vervangen (bijvoorbeeld een actrice van een toneelgezelschap in zwangerschapsverlof);
• als er tijdelijk meer werk is (als er bijvoorbeeld bij de opening van een cultureel centrum voor het openingsfeest een beroep gedaan wordt op kunstenaars);
• om uitzonderlijk werk uit te voeren (bijvoorbeeld een bedrijf organiseert een tentoonstelling om het tienjarig bestaan te vieren).

Voor de tewerkstelling van kunstenaars en podiumtechnici kunnen opdrachtgevers bovendien een SBK aanspreken als ze een ‘occasionele gebruiker’ zijn:

• De opdrachtgever heeft geen hoofdactiviteit in de artistieke sector (bijvoorbeeld farmaceutisch bedrijf).
• De opdrachtgever stelt geen ander personeel tewerk (bijvoorbeeld theatergezelschap zonder personeel).

Een opdrachtgever kan in de praktijk bijna altijd een beroep doen op een SBK.

Waar vind je de SBK’s?

De erkende SBK’s vind je op de volgende websites:

• Vlaams Gewest
• Wallonië
• Brussel

Hoe ziet de totale prijs eruit die je opdrachtgever moet betalen? 

De prijs die een opdrachtgever aan een SBK moet betalen, valt uiteen in volgende delen:

Het commissieloon kan verschillen (afhankelijk van omvang en tempo van de opdrachten, van het SBK zelf). Gemiddeld bedraagt het 8 %. Dat commissieloon dekt de werkingskosten van het SBK: personeel en administratiekosten, vergoeding voor ingezet kapitaal, maar ook de ernstige risico’s die dergelijke onderneming loopt (wanbetaling).

De werknemer heeft in principe recht op het brutoloon. Dat loon is de basis voor verdere berekeningen. De werkgever moet van het loon nog eens de werknemersbijdrage voor de sociale zekerheid én de bedrijfsvoorheffing afhouden.

De bedrijfsvoorheffing is een voorschot voor de inkomstenbelasting die het volgende jaar definitief wordt verrekend. Als de bedrijfsvoorheffing niet voldoende was, moet je bijpassen. Is er teveel betaald? Dan zal de fiscus het verschil terugstorten. Het bedrag hangt af van diverse factoren: totaal jaarinkomen, fiscale aftrekposten, gezinssituatie, plaatselijke belastingen enzovoort. Voor kleine opdrachten en sterk wisselende opdrachten is het onmogelijk om dat voorschot exact te berekenen. Daarom bestaat de neiging om dat bedrag zo laag mogelijk te houden binnen de wettelijk bepaalde grenzen (11,11 % bij SBK’s). Let wel op, want als de bedrijfsvoorheffing veel te laag is, zul je veel moeten bijbetalen. Beschouw de bedrijfsvoorheffing dus zeker niet altijd als een kost. Eerder als een voordeel, vooral als de inkomsten over het jaar vrij goed zijn. Je kunt het SBK altijd vragen om het tarief van de bedrijfsvoorheffing aan te passen aan je situatie (totaal verdiende loon en gezinssamenstelling).

In de praktijk is het correct berekende nettoloon dan ook vaak (veel) minder dan de helft van de totale kostprijs die wordt doorgerekend aan de opdrachtgever. Als de bedragen correct berekend zijn, is dat geen probleem. Te lage nettobedragen kunnen er ook gewoon op wijzen dat de brutovergoeding voor de inspanning te laag is, rekening houdend met alle kosten. In elk geval ben je dankzij je statuut in orde met je sociale zekerheid. Dat is interessant voor als je eens tegenslag (werkloosheid, arbeidsongeval, ziekte) hebt. 

Sociale bijdragen

Een werknemer is beschermd tegen een aantal sociale risico’s (zoals werkloosheid, gezinsbijslag, pensioen). Tegenover die rechten staan plichten: sociale bijdragen betalen door de werknemer (13,07 % van het brutoloon) en door de werkgever (minimaal 32,44 % van het brutoloon).

De overheid stelt een deel van het loon vrij van werkgeversbijdragen:

• 55,67 euro per dag maximaal 50 maal per kwartaal;
• 7,33 euro per uur maximaal 380 maal per kwartaal. 

Bij tewerkstelling via een SBK geldt die beperking per gebruiker.

Voorwaarde voor de toepassing van de bijdragevermindering voor kunstenaars is wel dat minstens het interprofessioneel vastgelegde minimumloon wordt betaald:

• 64,08 euro bruto per dag bij vrijstelling per dag;
• 8,43 euro bruto per uur bij vrijstelling per uur.

In bepaalde sectoren liggen de loonbarema’s hoger dan het interprofessionele minimumloon:

• sector podiumkunsten en muziek (paritair comité vermakelijkheidsbedrijf PC 304);
• bedienden van audiovisuele sector (PC 227);
• arbeiders en bedienden in het filmbedrijf (PC 303);
• arbeiders en bedienden in de socioculturele sector (PC 329).

Voor kunstenaars die worden vergoed met een taakloon of cachet, laat de RSZ toe om dat taakloon te spreiden over een aantal ‘fictieve’ arbeidsdagen en op die manier te komen tot een ‘fictief’ uurloon. Zolang het dagloon boven het minimumloon blijft, kunnen de kunstenaar en opdrachtgever vrij bepalen hoe de spreiding gebeurt. Bespreek samen met je SBK hoe je de spreiding doet zodat je:

• de bijdragevermindering zo voordelig mogelijk kunt gebruiken;
• de voorwaarden voor sociale bescherming (bijvoorbeeld pensioen) kunt benutten.

Kostenvergoedingen

Kostenvergoedingen zijn vergoedingen om de kosten te dekken die je maakt bij of naar aanleiding van de uitvoering van je arbeidsovereenkomst. Die vergoedingen zijn vrijgesteld van sociale bijdragen en belastingen. 

• De kosten moeten worden bewezen aan de hand van een aankoopbewijs, factuur enzovoort. Voorbeeld: als je als beeldend kunstenaar een doek koopt om een schilderij te maken, zal het SBK het aankoopbedrag als kost beschouwen als je een aankoopbewijs hebt.
• Aankopen die worden gebruikt voor meerdere prestaties (bijvoorbeeld een muziekinstrument gebruikt voor verschillende optredens), kunnen in mindering worden gebracht als er een aankoopbewijs is. Het SBK zal die kosten gedeeltelijk in mindering brengen, gespreid over de verschillende prestaties.

Het is niet altijd gemakkelijk om de kosten aan te tonen. In sommige sectoren moeten bepaalde kosten niet worden bewezen. De RSZ aanvaardt dat de vastgelegde bedragen voor die kosten ‘kostenvergoedingen’ zijn (en dus vrijgesteld zijn van sociale bijdragen en belastingen). Die vergoedingen worden ‘forfaitaire kostenvergoedingen’ genoemd. 

Enkele voorbeelden van forfaitaire kostenvergoedingen:

• vergoeding voor autokosten: 0,3026 euro per kilometer in uitvoering van de arbeidsovereenkomst;
• maaltijdvergoeding: bijvoorbeeld 14,35 euro bij toepassing van CAO Muziek;
• reisvoorstellingen in de Benelux: bijvoorbeeld 9,12 euro lunchgeld, 18,23 euro dinergeld en 4,72 euro ontbijtgeld bij toepassing van CAO Podiumkunsten;
• thuiswerk (10 % van het brutoloon voor de kosten van verwarming, elektriciteit enzovoort).

Vergoeding voor de overdracht van auteurs- en naburige rechten

De vergoedingen voor de uitoefening van auteursrechten en naburige rechten zijn vrijgesteld van sociale bijdragen. Die vergoeding spreek je af met je opdrachtgever. De opdrachtgever betaalt jou de vergoeding, zonder tussenkomst van het SBK. Zoniet is het risico groot dat die vergoeding wordt beschouwd als verdoken loon, en er toch sociale bijdragen moeten worden betaald.

Btw

Eigenlijk zou een SBK 21 % btw op het factuurbedrag moeten aanrekenen, maar de btw-administratie aanvaardt dat SBK’s hetzelfde btw-tarief hanteren als kunstenaars georganiseerd in een rechtspersoon. Daardoor kunnen SBK’s volgende btw-tarieven hanteren:

• uitvoerende artistieke dienst: vrijgesteld of 6 % (ook als de opdrachtgever een boekingskantoor is, maar enkel als hij de fee voor zijn commissieloon en de fee voor de artistieke dienst apart vermeldt op zijn factuur);
• overdracht van auteursrechten: 6 %;
• levering van kunstwerk, omschreven in KB nr. 20: 6 %;
• overige leveringen/diensten, niet omschreven in artikel 44WIB 1992 en KB nr. 20: 21°%.

Het SBK trekt van de btw die ze aan de staat betaalt ook de btw af die het zelf heeft betaald om die prestatie te leveren. Materiaal aankopen via het SBK is dan ook fiscaal interessant. Je kunt namelijk de btw van je aankopen recupereren. Het levert wel vaak praktische problemen en betwistingen op. Voor het SBK is het daarom, vooral voor de meeste kleine opdrachten, veel eenvoudiger om de ingediende kosten te vergoeden (terug te storten mits betalingsbewijs).

Opbouw van rechten bij een SBK

Als je met een SBK werkt, werk je als werknemer. Je hebt dus dezelfde sociale bescherming als een werknemer (werkloosheid, pensioen enzovoort). Omdat uitzendarbeid wordt gekenmerkt door korte arbeidsovereenkomsten, zijn er wel enkele speciale regels:

• Jaarlijkse vakantie: op kunstenaars is de vakantieregeling voor arbeiders van toepassing. Het brutobedrag van het vakantiegeld bedraagt 15,34 % van het totaal verdiende loon berekend aan 108 % en wordt uitbetaald door de RJV (Rijksdienst Jaarlijkse Vakantie) in de loop van de maand mei van het volgende jaar. Het vakantiegeld wordt gefinancierd door een sociale bijdrage die het SBK inhoudt. Het SBK betaalt een bijdrage van 16,27 % van de brutolonen berekend aan 108 %. 
• Eindejaarspremie: Artikel 4 van de CAO van de uitzendsector bepaalt dat je alleen recht hebt op een eindejaarspremie als je een anciënniteit hebt van minstens 65 dagen (in vijfdagenweek) of 78 dagen (in een zesdagenweek) tijdens de periode van 1 april tot 31 maart van het daaropvolgende jaar. De eindejaarspremie bedraagt 8,15 % van het tijdens die periode verdiende brutoloon. Het Sociaal Fonds voor Uitzendkrachten stuurt in de maand december volgend op het einde van de periode een document. Als je adres gewijzigd is, moet je dus het Sociaal Fonds verwittigen. Op dat document kun je aanduiden om de eindejaarspremie te laten uitbetalen door de vakbond of door het Sociaal Fonds. De premie wordt betaald vanaf de maand januari die volgt op de periode. 
• Ziekte en arbeidsongevallen: het SBK moet een arbeidsongevallenverzekering afsluiten voor jou. De verzekering dekt ook ongevallen op weg van en naar het werk. De verzekeringsmaatschappij betaalt dan bij een ongeval de wettelijk bepaalde vergoedingen. Bij ziekte of ongeval krijg je net als een gewone werknemer een gewaarborgd maandloon. Je hebt er wel enkel recht op als je als bediende bent aangeworven voor meer dan 3 maanden. Ben je arbeider of aangeworven als bediende tijdens proeftijd of voor een overeenkomst van minder dan 3 maanden? Dan heb je slechts recht op een gewaarborgd weekloonsupplement voor de andere weken als je 1 maand ononderbroken in dienst bent geweest bij het SBK.